काठमाण्डौ । आज गणेश चतुर्थी, हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि एक विशेष दिन। भगवान गणेशको जन्मोत्सवको रूपमा मनाइने यो पर्व नेपाल र भारतमा विशेष महत्वको साथ मनाइन्छ। "विघ्नहर्ता" अर्थात् सबै अवरोधहरू हटाउने गणेशजीलाई पूजा गरेर यो पर्व विशेष उत्साहसाथ मनाउने गरिन्छ। 

गणेशजीलाई मात्र बाधाहरू हटाउने देवता मानिँदैन, उहाँलाई विद्या, वुद्धि, समृद्धि, र सौभाग्यका देवता पनि मानिन्छ। नयाँ कार्यको शुभारम्भ गर्दा गणेशजीको पूजाआजा गरेर आशीर्वाद लिने चलन शास्त्रीय मान्यता हो। यो पर्वले मानिसहरूमा सकारात्मकता र आत्मविश्वासको संचार गर्दछ। 

विशेष रूपमा भारतको महाराष्ट्र राज्यमा गणेश चतुर्थी दस दिनसम्म धुमधामका साथ मनाइन्छ। यहाँ भगवान गणेशको मूर्ति स्थापना गरी, पूजा, भजन, र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। अन्त्यमा मूर्ति विसर्जन गरेर उत्सवको समापन गरिन्छ। 

 गणेश चतुर्थीको सामाजिक महत्त्व

गणेश चतुर्थी केवल धार्मिक पक्षमा मात्र सिमित छैन। यसले समाजमा एकता र सहयोगको भावना पनि प्रकट गर्छ। मण्डपहरूमा गणेशको मूर्ति स्थापना गर्ने, भजनकृतन गर्ने र सामूहिक रूपमा पूजा गर्ने परम्पराले समाजमा भाइचाराको भावना बलियो बनाउँछ। यस पर्वले धार्मिक आस्थालाई मात्र होइन, सांस्कृतिक र सामाजिक गतिविधिहरूलाई पनि एकीकृत गर्छ।

पूजा र व्रतको महत्त्व

गणेश चतुर्थीमा भक्तजनहरूले गणेशजीको पूजा गरेर व्रत बस्ने चलन छ। गणेशको प्रिय मिठाई मोदक र लड्डु चढाउने, फूल, माला, दुबो, र धूप-दीपले विशेष पूजा गर्ने परम्परा अद्वितीय छ। गणेशको मूर्ति घरमा स्थापना गरी, विशेष पूजा र स्तुतिपाठ गरेर यस पर्वलाई भव्यरूपमा मनाइन्छ।  

विसर्जन र परम्परागत आस्था

गणेश चतुर्थीको पूजा समाप्त भएपछि गणेशको मूर्तिलाई नदी, ताल, वा समुद्रमा विसर्जन गरिन्छ। मूर्तिको विसर्जनले भगवान गणेशले सबै दुःख-कष्टहरूसँग बिदा लिएको प्रतीक मानिन्छ। शास्त्रअनुसार, यस दिन चन्द्रमा हेर्न नहुने मान्यता छ, चन्द्रमा हेरेमा सानोतिनो कुरा चोरेर दोष निवारण गर्न सकिन्छ भन्ने जनविश्वास रहिआएको छ। 

गणेश चतुर्थी धार्मिक र आध्यात्मिक दृष्टिले मात्र नभई, सामाजिक र सांस्कृतिक रूपमा पनि विशेष महत्त्वको पर्व हो। यसले मानिसहरूमा सामाजिक सद्भाव र परम्परालाई सम्मान गर्न प्रेरित गर्दछ। भगवान गणेशको कृपाले जीवनमा सफलता, शान्ति, र समृद्धि प्राप्त होस् भन्ने कामना गर्दै, यो चाड मनाइन्छ। 

-गणेश चतुर्थीको यस महत्त्वपूर्ण पर्वले हाम्रो जीवनमा सधैं नयाँ र सकारात्मक उर्जा ल्याओस्।

• Jigyasa media