काठमाण्डौ । 

भूमिका महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको एक प्रमुख पर्व हो, जसलाई भगवान शिवको आराधना गर्ने विशेष दिनको रूपमा मनाइन्छ। यो पर्व फाल्गुन कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइन्छ। विशेष गरी पशुपतिनाथ मन्दिर लगायत नेपालका शिवालयहरूमा लाखौं भक्तजनहरूको भीड लाग्ने गर्दछ।

महाशिवरात्रिको धार्मिक कथा र किंवदन्ती महाशिवरात्रिसँग सम्बन्धित विभिन्न धार्मिक किंवदन्तीहरू प्रचलित छन्।

१. शिव-पार्वती विवाह

मान्यता अनुसार यस दिन भगवान शिव र माता पार्वतीको विवाह सम्पन्न भएको थियो। भगवान शिवले पार्वतीलाई अर्धांगिनीको रूपमा स्वीकार गरेका कारण यो दिनलाई अत्यन्त पवित्र मानिन्छ।

२. समुद्र मन्थन र नीलकण्ठ शिव

अर्को प्रसिद्ध किंवदन्ती अनुसार देवता र असुरहरू बीच समुद्र मन्थन हुँदा कालकूट विष निस्कियो। यो विष सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई नष्ट गर्ने शक्ति राख्थ्यो। भगवान शिवले त्यसलाई निलेर आफ्नै कण्ठमा राखे, जसका कारण उनको घाँटी नीलो भयो र उनी ‘नीलकण्ठ’ कहलाए।

३. शिवलिंग उत्पत्ति

केही पुराणहरूमा उल्लेख छ कि महाशिवरात्रिका दिन शिवलिंगको पहिलो प्रकट भएको थियो। यस दिन शिवलिंग पूजन गरेमा मनोकामना पूरा हुने विश्वास छ।

नेपालमा महाशिवरात्रि महोत्सव नेपाल विशेष गरी पशुपतिनाथ मन्दिर विश्वप्रसिद्ध धार्मिक स्थल हो। हरेक वर्ष महाशिवरात्रिमा यहाँ लाखौं भक्तजनहरू दर्शन गर्न आउँछन्। भारत लगायत अन्य देशबाट पनि साधु-सन्तहरूको बाक्लो उपस्थिति देखिन्छ।

विशेष गतिविधिहरू:

पशुपतिनाथ मन्दिरमा महादेवको विशेष पूजा, भजन-कीर्तन तथा आरती गरिन्छ।

साधु-सन्तहरूको जमघट हुन्छ, विशेष गरी अघोरी बाबाहरूको उपस्थिति आकर्षणको केन्द्र हुन्छ।

भक्तजनहरू बेलपत्र, जल, दूध, गंगाजल चढाएर शिवलिंग पूजन गर्छन्।

रातभर जाग्राम बसेर भगवान शिवको भक्ति गरिन्छ।

शिवरात्रिका अवसरमा नेपाली सेनाले विशेष परेडसमेत प्रदर्शन गर्ने गर्दछ।

महाशिवरात्रिको आध्यात्मिक एवं वैज्ञानिक महत्व महाशिवरात्रि केवल धार्मिक पर्व मात्र नभई, यसका आध्यात्मिक तथा वैज्ञानिक महत्वहरू पनि छन्।

१. आध्यात्मिक दृष्टिकोण:

महाशिवरात्रिमा उपवास बस्दा शरीर शुद्ध हुने विश्वास छ।

रातभर जाग्राम बसेर शिव भजन गर्दा सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त हुन्छ।

ध्यान र योग गर्ने दिनको रूपमा समेत महाशिवरात्रिलाई लिइन्छ।

२. वैज्ञानिक दृष्टिकोण:

यो दिन चन्द्रमा पृथ्वीको सबैभन्दा नजिक रहन्छ, जसले गर्दा प्राकृतिक ऊर्जाको प्रवाह उच्च रहन्छ।

योगीहरूका अनुसार महाशिवरात्रिका दिन ध्यान गर्दा मस्तिष्कमा सकारात्मक असर पर्छ।

महाशिवरात्रिको उपवास र नियमहरू महाशिवरात्रिमा विभिन्न नियमहरूको पालना गर्नुपर्ने विश्वास छ।

बिहान स्नान गरी सफा वस्त्र लगाउने।

शिवलिंगमा जल, दूध, गंगाजल चढाउने।

बेलपत्र, धतुरो, आकका फूल आदि चढाउने।

दिनभर उपवास बस्ने, रातभर जाग्राम गर्ने।

अहिंसा, सत्य, दान-पुण्य जस्ता धार्मिक कार्य गर्ने।

महाशिवरात्रि हिन्दू धर्मको महत्वपूर्ण पर्व हो, जसले शिव भक्ति, आत्मशुद्धि, ध्यान र योगलाई प्रवर्द्धन गर्छ। नेपालका शिवालयहरूमा विशेषतः पशुपतिनाथ मन्दिरमा लाखौं भक्तजनहरूको आगमन हुन्छ। धार्मिक, सांस्कृतिक र वैज्ञानिक दृष्टिले समेत महाशिवरात्रि एक अनुपम पर्व हो। भगवान शिवको कृपा प्राप्त गर्न भक्तजनहरूले विधिपूर्वक शिवरात्रि मनाउनु अत्यन्त फलदायी मानिन्छ।

• Jigyasa media