काठमाडाैँ, कार्तिक १७, २०८१ – नेपालीहरूकाे दोस्रो ठूलो पर्व तिहारको चौथो दिन विशेष महत्व राख्छ, जसलाई गोवर्धन पूजा र गाई पूजा गरिन्छ। यस दिनलाई गोवर्धन पर्व, गाई पूजा र म्ह पूजा भन्ने गरिन्छ। यस अवसरमा विशेषगरी कृषि संस्कृतिमा आधारित केही धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यताहरूको पालन गरिन्छ।

ऐतिहासिक र धार्मिक महत्व

गोवर्धन पूजा भगवान श्रीकृष्णको गोवर्धन पर्वत उठाएर गोपालनका लागि गोवर्धनको रक्षा गरेको घटनालाई सम्झना गरिन्छ। हिन्दू पुराणहरूमा वर्णन छ कि श्रीकृष्णले गोवर्धन पर्वतलाई उठाएर गाउँलेहरूलाई मुसलधारे वर्षाबाट जोगाए, जसका कारण यो दिन गोवर्धनको पूजा गरिन्छ। यस दिन, विशेषगरी कृषिप्रधान समुदायमा, किसानहरूले आफ्नो पशुपालनलाई धन्य मान्ने र प्रगतिको सूचकका रूपमा भगवान श्रीकृष्ण र गोवर्धन पर्वतको पूजा गर्ने गर्छन्।

गाई पूजा र यसको सांस्कृतिक महत्व

नेपालमा गाईलाई लक्ष्मीको प्रतीक मानिन्छ। गाई पूजाको दिनमा गाईको विशेष पूजा गरी यसलाई फूलमाला र विभिन्न पकवान चढाइन्छ। गाईको दूध, गोबर र गहुँतलाई पवित्र मानिँदै यस दिन गाईलाई सजाउने, पूजा गर्ने, र आशिष प्राप्त गर्न हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले विशेष रूपमा यो दिनलाई मनाउँछन्। गाईको महत्त्व कृषि जीवनमा गहिरो रूपले जोडिएकाले किसानहरूले गाईलाई स्नेह र आस्थाको साथ पूज्ने प्रचलन छ।

पूजा विधि र लाभ

यो दिन बिहानै गाईलाई फूल, अविर र सिन्दूरले सजाइन्छ। गाईलाई मिठो परिकार र चिउरा खुवाएर पूजा गर्ने चलन छ। गाई पूजा गरेपछि गोवर्धन पूजा गरिन्छ, जहाँ गोबरको सानो पर्वत बनाइन्छ र त्यसलाई प्रतीकका रूपमा मान्दै पूजा गरिन्छ। यसले परिवारमा सुख, शान्ति र धनधान्यले भरपूर बनाउने विश्वास गरिन्छ। साथै, यस दिन गाईको गहुँत र गोबरलाई घर वरिपरि छर्कदा सकारात्मक ऊर्जा बढ्ने र नकारात्मक प्रभावहरू हट्ने जनविश्वास छ।

किम्बदन्ती र यस दिनको विशिष्ट परम्परा

गोवर्धन पूजासँग जोडिएको एउटा लोकप्रिय कथा अनुसार, भगवान इन्द्रले गोकुलवासीहरूमाथि वर्षा गराएपछि श्रीकृष्णले गोवर्धन पर्वतलाई आफ्नो औंलामा उठाएर उनीहरूको रक्षा गरेका थिए। यसै कारण, यस दिनलाई भगवान श्रीकृष्णको शक्ति र कृपाको रूपमा सम्मान गर्दै गोवर्धन पर्वतको पूजा गरिन्छ।

तिहारका पाँच दिनहरू मध्ये यो दिनले विशेष रुपमा भगवान् र पशुधनको महत्वलाई समेट्छ, जसले नेपाली समाजको कृषि र धार्मिक संस्कृतिलाई उजागर गर्दछ। यो दिनको पूजा विधि र परम्पराले समाजलाई एकता र आस्थाको बन्धनमा बाँध्न मद्दत गर्दछ।

• Jigyasa media