काठमाडौं, चैत ११ – हरेक वर्ष मार्च २४ का दिन विश्व क्षयरोग दिवस मनाइन्छ। सन् १८८२ मा जर्मन वैज्ञानिक रबर्ट कोच ले क्षयरोग (टीबी) को कारक ब्याक्टेरिया माइकोब्याक्टेरियम ट्युबरकुलोसिस पत्ता लगाएको सम्झनामा यो दिवस मनाइन्छ। नेपालमा समेत यो दिवस विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमसहित मनाइँदैछ।

नेपालमा क्षयरोगको स्थिति

नेपाल सरकारले क्षयरोग नियन्त्रणका लागि विभिन्न रणनीति अवलम्बन गरे पनि हरेक वर्ष करिब ६०,००० नयाँ क्षयरोगी पहिचान हुने तथ्यांक छ। स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका अनुसार वार्षिक २०,००० मानिसको मृत्यु क्षयरोगका कारण हुन्छ। अझै पनि धेरै संक्रमित पहिचानबाहिर रहेको अनुमान गरिएको छ।

क्षयरोग के हो?

क्षयरोग फोक्सोमा असर पार्ने सङ्क्रामक रोग हो, जसले अन्य अङ्गहरूमा पनि असर गर्न सक्छ। खोकी, ज्वरो, तौल घट्ने, पसिना आउने, शारीरिक कमजोरी आदि लक्षणहरू देखिन्छन्।

नेपालमा क्षयरोग रोकथाम र उपचार कार्यक्रम

नेपाल सरकारले क्षयरोग नियन्त्रणका लागि "राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण कार्यक्रम" सञ्चालन गरिरहेको छ। देशभरका सरकारी अस्पताल, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र तथा स्थानीय क्लिनिकहरूमा निशुल्क परीक्षण र उपचार सेवा उपलब्ध छन्।

नेपालमा उपलब्ध उपचार सेवाहरू:
✅ GeneXpert टेस्ट: छिटो परीक्षण गर्ने प्रविधि
✅ DOTS (Directly Observed Treatment, Short-course): प्रत्यक्ष निगरानीमा गरिने उपचार
✅ मल्टिड्रग-रेजिस्टेन्ट (MDR-TB) उपचार: गम्भीर क्षयरोगका लागि विशेष औषधि

रोकथामका उपायहरू

✔ बीसीजी खोप: नवजात शिशुहरूलाई दिइने खोप
✔ मास्क प्रयोग: क्षयरोगीहरूका लागि अनिवार्य
✔ भीडभाड कम गर्ने: हावा आउनेठाउँमा बस्ने
✔ स्वास्थ्य परीक्षण: खोकी २ हप्ताभन्दा बढी रहेमा तुरुन्त जाँच गराउने

क्षयरोग उन्मूलनको लक्ष्य

नेपाल सरकारले सन् २०३५ सम्म क्षयरोग उन्मूलन गर्ने लक्ष्य लिएको छ। सफलताका लागि समुदायको सचेतना, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, सही समयमा उपचार र सरकारले नीतिगत सुधार गर्नु अत्यावश्यक छ।

क्षयरोग कुनै लाजको विषय होइन, बरु समयमा नै पहिचान गरी उपचार गरे निको हुने रोग हो। सचेतनाको अभावले रोग फैलन सक्छ, त्यसैले स्वास्थ्य परीक्षण गरौं, उपचार गरौं, सुरक्षित रहौं। "क्षयरोगमुक्त नेपाल" निर्माणका लागि हरेक नागरिकले भूमिका निभाउन जरुरी छ।

• Jigyasa media