असार २६, २०८२, बिहीबार | जिज्ञासा नेपाल

जब घामले बिहानको कान्छो उज्यालो भुइँमा हाल्दै थियो, विद्यालयको प्राङ्गणमा केटाकेटीको पङ्क्ति झैं उज्याला अनुहारहरू अनुशासनमा उभिइरहेका थिए। उनीहरू आज ‘कक्षा’ पढ्न होइन, गुरुलाई सम्झन, सम्मान गर्न र सम्झिन आएका थिए। कारण थियो—गुरु पूर्णिमा, नेपाली सांस्कृतिक जीवनको एक यस्तो दिन, जसले शिक्षा, आस्थाको मूल भाव पुनः स्मरण गराउँछ।

🌕 गुरु पूर्णिमा: शिष्य र शिक्षकबीचको आत्मिक सम्बन्धको दिवस

प्राचीन वैदिक परम्पराबाट सुरु भएको गुरु पूर्णिमा हिन्दू, बौद्ध र जैन परम्परामा अत्यन्त श्रद्धाका साथ मनाइन्छ। संस्कृतमा भनिन्छ—“गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णु गुरुर्देवो महेश्वरः, गुरु साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः।” अर्थात्, गुरु ब्रह्मा हुन्, विष्णु हुन्, महेश्वर हुन्—गुरु नै साक्षात् ब्रह्म हुन्।

आजकै दिन महर्षि वेदव्यासको जन्म भएको विश्वास गरिन्छ, जसले चारवटा वेदलाई वर्गीकरण गरेर मानव सभ्यतालाई ‘ज्ञान’को अमूल्य उत्तराधिकार दिए। त्यसैले आज ‘व्यास पूर्णिमा’ पनि भनिन्छ।

📚 विद्यालयदेखि गुम्बासम्म: देशभर श्रद्धा र समर्पण

काठमाण्डौंको भृकुटी मण्डपमा रहेको एक निजी विद्यालयमा विद्यार्थीहरूले आफ्ना शिक्षकहरूको खुट्टा ढोग्दै फूल, अक्षता र माला चढाए। “शिक्षक भनेको हाम्रो दोस्रो आमाबाबु हुन्,” एक सातौँ कक्षाकी छात्राले भनिन्, “हामीलाई मार्ग देखाउने गुरुले जीवनभर सम्मान पाउनु पर्छ।”

त्यस्तै, रसुवाको चिलिमेस्थित एक बौद्ध गुम्बामा लामाहरूले गुरु रिन्पोछेप्रति प्रार्थना गर्दै 'गुरु रिन्पोछे मन्त्र' गुञ्जाएका थिए। “हामीकहाँ गुरुको अर्थ मात्र ज्ञान दिने होइन, आत्मा जागृत गराउने पात्र पनि हो,” एक युवा लामा भन्छन्।

🎓 शिक्षाको भविष्यमा गुरुको भूमिका

गुरु पूर्णिमाको दिन, शिक्षण पेसामा समर्पित शिक्षकहरू आफूलाई पुनः प्रतिबद्ध गराउने दिन मान्दछन्। भक्तपुरकी एक सरकारी शिक्षक भन्छिन्, “आजको दिन मलाई फेरि सम्झाइरहन्छ, म केवल पाठ पढाउने होइन, संस्कार दिने मान्छे पनि हुँ।”

गुरु पूर्णिमाको अवसरमा विभिन्न विद्यालय, क्याम्पस र धार्मिक संस्थाहरूमा 'गुरु वन्दना' कार्यक्रम, गोष्ठी र सम्मान कार्यक्रमहरू आयोजना भएका छन्।

🧘 गुरु परम्परा: अध्यात्म र जीवनशैली

आज नेपालका योग आश्रमहरूमा गुरु ध्यान, सामूहिक जप, भजन र प्रवचनको विशेष कार्यक्रम राखिएको छ। पशुपतिनाथदेखि लुम्बिनीसम्म ‘गुरु सेवा नै सबैभन्दा ठूलो सेवा’ भन्ने भाव प्रकट गरिएको छ।

🙏 गुरु बिना जीवन अधुरो

गुरु पूर्णिमा केवल एक उत्सव होइन, यो जीवनमा मार्गदर्शन पाउने सौभाग्यको कृतज्ञता प्रकट गर्ने क्षण हो। आजका दिन हामी सबैले सोच्न जरुरी छ—के हामी अझै पनि हाम्रो जीवनका गुरुलाई सम्झिरहेका छौं? के हामी ज्ञानप्रति समर्पित छौं? के हामी कुनै न कुनै रूपमा कसैका लागि गुरु बन्न सक्छौं?

• Jigyasanepal