काठमाण्डौ ।नेपालका हजारौं विद्यार्थी उच्च शिक्षा हासिल गर्न विदेश जाने गर्छन्। राम्रो भविष्यको खोजीमा भारत पुगेकी बुटवलकी २० वर्षीया प्रकृति लम्सालको रहस्यमयी निधनले भने नेपाली विद्यार्थीको सुरक्षासँगै शिक्षा संस्थाको उत्तरदायित्वमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।

शिक्षालय कि अन्यायको अखडा?

भारतको ओडिसास्थित कलिंगा इन्स्टिच्युट अफ इन्डस्ट्रियल टेक्नोलोजी (केआईआईटी) मा बी-टेक अध्ययनरत प्रकृति लम्सालले लामो समयदेखि मानसिक यातना सहनुपरेको उनका आफन्त बताउँछन्। आरोपी अड्विक श्रीवास्तवविरुद्ध प्रमाणसहित दुई पटक उजुरी हाले पनि कलेज प्रशासनले गम्भीरता नदेखाएको आरोप छ।

पहिलो उजुरीपछि केही दिन निलम्बनमा राखिएको आरोपीलाई दोश्रो उजुरीपश्चात् भने कारबाही गर्न कलेज प्रशासनले अस्वीकार गर्‍यो। नतिजा— एक प्रतिभाशाली नेपाली छात्राले आफ्नै छात्रावासको कोठामा ज्यान गुमाउनुपर्‍यो।

विरोध प्रदर्शन र प्रशासनको ढिलासुस्ती

प्रकृतिको मृत्युपछि नेपाली विद्यार्थीले न्यायको माग गर्दै प्रदर्शन गरे। तर, कलेज प्रशासनले उल्टै उनीहरूमाथि दबाब दिने प्रयास गर्‍यो। नेपाली विद्यार्थीलाई कलेजबाट बाहिर जान आदेश दिइयो, सुरक्षाकर्मी परिचालन गरेर तर्साउने प्रयास गरियो।

यो घटनाले भारतीय कलेजहरूमा अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थीको सुरक्षालाई लिएर गम्भीर बहस चुलिएको छ। के नेपाल सरकारले आफ्ना नागरिकलाई विदेशमा सुरक्षाको प्रत्याभूति गराउने जिम्मेवारी लिएको छैन?

अपराधी उम्कन खोज्दा विद्यार्थीको संघर्ष

घटनाको जानकारी पाएलगत्तै आरोपी श्रीवास्तव भाग्ने तयारीमा थिए। उनले कोलकाताका लागि विमान टिकट समेत बुक गरिसकेका थिए। तर, नेपाली विद्यार्थीको दबाब र प्रदर्शनकै कारण प्रहरीले उनलाई नियन्त्रणमा लियो।

भुवनेश्वर प्रहरीले ‘आत्महत्या उक्साहट’ (Abetment of Suicide) अन्तर्गत मुद्दा दर्ता गरिसकेको छ। भारतको दण्ड संहिताअनुसार, यदि दोषी ठहर भए, उनलाई १० वर्षसम्मको जेल सजाय हुन सक्छ।

प्रकृतिको न्यायको लागि नेपाल सरकारको भूमिका के?

विद्यार्थीको आन्दोलन र दबाबपछि नेपाल सरकारले प्रतिक्रिया जनाएको छ। भारतीय प्रहरीसँग समन्वय गर्न नयाँ दिल्लीस्थित नेपाली दूतावासले अधिकारी पठाएको छ। प्रधानमन्त्री कार्यालयले पनि घटनालाई चासो दिएको जनाएको छ।

तर, यो घटना सिर्फ एउटा नेपाली छात्राको मृत्युको सवाल होइन, यो विदेशमा अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थीको सुरक्षासँग जोडिएको विषय हो। यदि कलेज प्रशासनले समयमै उजुरीमाथि ध्यान दिएको भए, सायद प्रकृति जिवितै रहन्थिन्।

अब प्रश्न उठ्छ—

✅ नेपाली विद्यार्थीको सुरक्षा प्रत्याभूति गर्न नेपाल सरकारले कस्तो नीति अपनाउने?

✅ विद्यार्थीलाई पीडित बनाउने संस्थालाई कारबाही गर्न कस्तो अन्तर्राष्ट्रिय दबाब आवश्यक छ?

✅ भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन नेपाल र भारत सरकारबीच समन्वय कस्तो हुनुपर्छ?

प्रकृतिका लागि न्याय, नेपाली विद्यार्थीका लागि सुरक्षा!

ओडिसा घटनाले सम्पूर्ण नेपाली विद्यार्थी समुदायलाई हल्लाइदिएको छ। अब यो मुद्दा एकल घटनामा सीमित छैन— विद्यार्थी सुरक्षाका लागि कस्तो कानुनी संरचना आवश्यक छ भन्ने बहसको एउटा उदाहरण बनेको छ।

नेपाल सरकारले प्रकृतिका परिवारलाई न्याय दिन र विदेशमा अध्ययनरत नेपाली विद्यार्थीको सुरक्षाका लागि तत्काल कदम चाल्नैपर्छ। अन्यथा, भोलि अर्की प्रकृतिको सपना यसरी अधुरो बन्नेछ!

• Jigyasa media