काठमाण्डौ ।नेपालमा पुनः राजतन्त्र फर्कने कि गणतन्त्रलाई सुदृढ गर्ने? पछिल्ला राजनीतिक घटनाक्रमले यो बहसलाई तातेको छ। पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहका गतिविधि, विभिन्न समूहका प्रदर्शनहरू, र सरकारका प्रतिक्रियाले देशको राजनीतिक वातावरणलाई रोचक बनाइरहेको छ। तर, के नेपालमा अहिले राजतन्त्र पुनःस्थापना सम्भव छ?
राजतन्त्र कसरी अन्त्य भयो?
नेपालमा राजतन्त्रको अन्त्य २०६२/६३ को जनआन्दोलनपछि भएको हो। लामो समयदेखि राजनीतिक अस्थिरता, शासन शैलीमा व्यापक असन्तुष्टि, र २०५८ को दरबार हत्याकाण्ड पछि राजसंस्थाप्रति जनताको विश्वास खस्किँदै गयो। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले २०६१ सालमा प्रत्यक्ष शासन लिएपछि परिस्थिति झन् जटिल बन्यो।
२०६२/६३ को जनआन्दोलनमा जनता, राजनीतिक दल, नागरिक समाज, र माओवादी सबैको सहभागिता रह्यो। देशव्यापी विरोध प्रदर्शनपछि राजा ज्ञानेन्द्रले सत्ता छाड्न बाध्य भए र २०६५ सालमा संविधानसभाले नेपाललाई औपचारिक रूपमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गर्यो।
अहिले राजतन्त्र किन सम्भव छैन?
-संविधानमै गणतन्त्र सुरक्षित: नेपालले २०७२ सालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संस्थागत गर्दै नयाँ संविधान जारी गरिसकेको छ।
-अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता: विश्वभरका लोकतान्त्रिक मुलुकहरूले नेपाललाई गणतान्त्रिक राष्ट्रको रूपमा मान्यता दिइसकेका छन्।
-राजसंस्थाको लोकप्रियता घट्दै गएको आँकडा: राजनीतिक अस्थिरता भए पनि राजसंस्था पुनःस्थापना हुनुपर्ने आवाज सशक्त रूपमा उठ्न सकेको छैन।
-प्रजातान्त्रिक प्रणालीमा चुनावी प्रतिस्पर्धा अनिवार्य: वर्तमान प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पूर्वराजालाई चुनाव लड्न खुला निम्तो दिएका छन्। यदि राजसंस्था जनतामाझ लोकप्रिय छ भने लोकतान्त्रिक प्रक्रियामार्फत नै प्रमाणित गर्नुपर्ने यथार्थ छ।
अहिलेको आन्दोलनको औचित्य?
पछिल्ला दिनहरूमा राजतन्त्र पक्षधर समूहहरू आन्दोलनमा उत्रिएका छन्। तर, के यो आन्दोलनले राजनीतिक परिवर्तन ल्याउन सक्छ?
आन्दोलन संगठित छैन, र यसका माग स्पष्ट रूपमा परिभाषित गरिएका छैनन्।
धेरै प्रदर्शन सामाजिक सञ्जालमा बढी सक्रिय देखिन्छन् तर सडक आन्दोलनमा सशक्त सहभागिता छैन।
अधिकांश जनताले राजनीतिक स्थिरता चाहेका छन्, राजतन्त्र पुनःस्थापना होइन।
वर्तमान सरकार र प्रमुख ठूला र केही साना दलहरूले गणतन्त्रलाई सुरक्षित राख्ने प्रतिबद्धता देखाइसकेका छन्।
नेपालमा राजतन्त्र फिर्ता हुने सम्भावना तत्काललाई छैन। यदि कुनै समूहले राजसंस्थाको पुनरागमन चाहन्छ भने, त्यसका लागि लोकतान्त्रिक प्रक्रियाभित्रै रहेर संघर्ष गर्नुको विकल्प छैन। इतिहास हेर्दा नेपालमा राजतन्त्रको पुनर्स्थापना सहज देखिँदैन, बरु गणतन्त्रलाई सुधार गर्दै सुदृढ बनाउनु नै देशको आवश्यक प्राथमिकता भएको कतिपय राजनीतिक विश्लेषकहरु बताउँछन् । यद्यपि नेपाल मा कुन बेला के खिचडी पाक्छ भन्न नसकिने भन्दै केही मानिसहरू राजतन्त्रको पक्षमा फरक मत राख्दै आएका छन् । तर कतिपयले भने भावी ०८४ को निर्वाचनलाई यही मुद्दा बोकेर अघि सारे अहिलेको जनताको वितृष्णा लाई क्यास को रूपमा केही सीट प्राप्त गर्न राजावादी सफल हुने बताइन्छ । तर त्यो सीट संख्या राजतन्त्र फर्काउन भने पर्याप्त नहुन सक्ने समेत अनुमान गर्दछन् ।
तपाईंको यस विषयमा कस्तो धारणा रहन्छ कृपया प्रतिक्रिया दिनुहोस् ।
-
Jigyasanepal
